Wnioski dotyczące wyboru surowca do pozyskiwaniu kolagenu dla przemysłu kosmetycznego na przykładzie badań przeprowadzonych w Polsce - ze szczególnym uwzględnieniem kolagenu z tołpygi.
Obszerne fragmenty pracy dr Mariusz Gromnickiego będącej raportem dla Glavin Associates.
(...) Metodę otrzymywania i modyfikacji kolagenu ze skór rybich opracowały w latach 90-tych badaczki z Gdańska - dr hab. inż. Maria Sadowska i dr hab. inż. Ilona Kołodziejska. Opisały one dwa sposoby pozyskiwania kolagenu z odpadów przetwórstwa rybnego.
Pierwszym jest wytrącenie z materiału odpadowego wszystkich składników oprócz kolagenu, tzn. włókien innych białek, mięśni, lipidów, barwników i tłuszczy. Drugim - ekstrakcja kolagenu z pulpy skórnej dokonywana bezpośrednio, kwaśnym polisacharydem pochodzenia roślinnego.
Wynalazek ten zawłaszczony został niejako medialnie przez profesora Józefa Przybylskiego, byłego Dyrektora Instytutu Chemii Uniwersytetu Gdańskiego, gdzie opracowano z rzeczywiście znaczącym wkładem Przybylskiego metodę filtracji kolagenu pozyskiwanego metodami Sadowskiej i Kołodziejczyk - poprzez fibroiny jedwabnikowe, co pozwoliło na utrzymanie w białku stanowiącym bazę dla emulgatów mogących znaleźć zastosowanie w kosmetyce struktury triploidalnego heliksu.
(...) Kolagen ryb słodkowodnych żerujących w wodach europejskich i zachodnioazjatyckich różni się istotnie fizykochemicznie od białek zwierzęcych, a także od kolagenu innych ryb (badania porównawcze E. Krajewskiego prowadzone na przykładzie dorsza). (...)
Już w zakresie fotodegradacji, a szczególnie reakcji fotochemicznych zachodzących in vitro i in vivo w przypadku biopolimerów różnice te są niezwykle istotne. Kolagen pozyskiwany ze skór tołpygi bałkańskiej [A. Anikowska 2003 r.] zachowuje znaczną odporność na promienie UVB (290-320 nm) i UVA (320-400 nm). Modyfikacje jego biopolimerów zachodzące podczas napromieniania l<300 nm są nieporównywalnie mniejsze niż w innych białkach poddanych badaniom porównawczym.
Tołpyga wydaje się tu rybą szczególną. Jest obok wyjątkowo wartościowego kolagenu, także źródłem cennych aminokwasów i polipeptydów, zaś olej z niej pozyskiwany nie ustępuje właściwościom odpornościowym tak rozpropagowanych obecnie preparatów z wątroby rekina. Jest bardzo dobrym nośnikiem enzymów i antyseptyków.
(...) Tołpyga bałkańska poddaje się hodowli w relatywnie wysokich temperaturach otoczenia, co podnosi właściwości użytkowe pozyskiwanego z niej kolagenu. Przykładowo przy zastosowaniu do wytwarzania hydrolizatu kolagenowego surowca pozyskiwanego z łososiowatych bądź karpiowatych z hodowli polskiej i słowackiej, zachodziła konieczność polepszenia jego właściwości użytkowych, a szczególnie podwyższenia temperatury denaturacji poprzez wprowadzenie do wytwarzanych kosmetycznych żeli kolagenowych wewnątrzcząsteczkowych i międzycząsteczkowych wiązań sieciujących. Czyniono to chemicznie za pomocą garbników lub konserwantów (EUXYL K600), bądź enzymatycznie, przy użyciu transglutaminazy.
Hodowla tołpygi bałkańskiej prowadzona w wodach ciepłych, daje mimo znacznych jej kosztów, możliwości pozyskania w sposób całkowicie naturalny surowca stanowiącego bazę dla hydrolizatów kolagenowych, kosmetycznych, nie ulegających denaturacji nawet w temperaturach przekraczających 25°C.
(...) Na użycie kolagenu pozyskanego z tołpygi bałkańskiej miała wpływ rywalizacja laboratoryjna wytwórców kosmetycznych żelów kolagenowych w Polsce. Oni to zmuszeni byli do poszukiwania kolagenu rybiego o najwyższej możliwie temperaturze przechowywania. W przypadku kolagenu denaturacja oznacza przejście struktury helistycznej w statystyczny kłębek białek, czyli polega na nieodwracalnych zmianach jego drugo i trzeciorzędowej struktury lub też zmianach jego struktury nadcząsteczkowej przebiegających bez rozrywania wiązań peptydowych, z zachowaniem pierwszorzędowej struktury kolagenu, co jednak również wyklucza jakąkolwiek jego biologiczną aktywność.
W konkretnych przypadkach kolagenu pozyskiwanego z ryb słodkowodnych temperatura denaturacji stanowiła dla wytwórców kosmetyków istotny problem, gdyż decydowała o popycie rynkowym na ich specyfik.
